آن شهر در اديان گذشته پيش‌بينى شده است . داستان آغاز بناى بغداد و نيز ويژگيهاى جغرافيايى و معمارى اين شهر ، حكايتگر توان فنى و مهندسى مسلمانان آن روزگار است . « 1 » موضوع حائز اهميت ، حضور چشمگير ايرانيان در طراحى و بناى آن شهر بزرگ مىباشد . عنصر ايرانى همان‌گونه كه در براندازى خاندان بنىاميه و روى كار آوردن بنىعباس نقش نخست را ايفا كرد ، در تحكيم خلافت جديد نيز سهمى بسزا داشت ؛ كه از جمله شركت در بناى بغداد بود . گفته‌اند كه خالد بن برمك ، نياى برمكيان ، از كسانى بود كه در گزينش مكان و سپس بناى بغداد نقش داشت . اما در بناى شهر ، منصور به رغم توصيهء خالد ، فرمان داد تا از مصالح ايوان كسرى در مداين استفاده شود ؛ و اين مىنماياند كه انديشهء ساخت و مصالح ساختمان بغداد ، هر دو ، ايرانى بوده است . اوج شكوه و عظمت افسانه‌اى بغداد به دوران خلافت هارون الرشيد و وزارت خاندان با نفوذ برمكى بازمىگردد كه در حقيقت گردانندگان اصلى دستگاه خلافت بودند . « 2 » به هر حال بغداد ساليانى دراز ( 145 ه - 656 ه ) مركز خلافت بود و سرنوشت سرزمينهاى اسلامى در آنجا رقم مىخورد و روابط ميان دنياى اسلام و بيرون آن در آنجا تنظيم مىگرديد . بغداد علاوه بر عظمت بنا و اهميت سياسى و نظامى ، شهرتش را از بيت الحكمه دارد كه به روزگار مأمون ساخته شد و دانشمندان از جاى جاى قلمروش و حتى بيرون از آن در آن گرد آمدند و با انتقال دانش روز دنيا به پهنهء اسلامى ، عصر طلايى تمدن اسلام را رقم زدند . اين تنها دانشمندان نبودند كه روانهء بغداد مىگشتند ، بلكه شاعران و نويسندگان نيز اين شهر را چونان كعبهء آرزوهاى خويش مىيافتند و با مذاهب و مسلكهاى گوناگون به آنجا روى مىآوردند . اينان قشرهاى گوناگونى را تشكيل مىدادند : شاعران سياست ، شاعران شيعى ، شعراى برمكيان ، شعراى وزيران و اميران ، شعراى غزل و شاعران زهد و اعتزال و نيز شاعران متهم به زندقه . « 3 » بارى بغداد در سال 656 ه ، در دوران خلافت مستعصم عباسى به دست هلاكو خان مغول سقوط كرد و خلافت اسلامى بغداد برافتاد و از آن پس هيچ‌گاه در آن شهر تجديد نگشت . البته بغداد در سده‌هاى اخير وسعت و اهميت بسيار يافته است . پس از فروپاشى امپراتورى عثمانى و

--> ( 1 ) . ر . ك . معجم البلدان ، واژهء بغداد ( 2 ) . دايرة المعارف بزرگ فارسى ( 3 ) . دايرة المعارف بزرگ اسلامى